Skip to content

Hebben we 2030 goed in beeld?

Vandaag deel 3 in onze serie over de nieuwe luchtkwaliteitsnormen van 2030.

Of een gemeente in 2030 overal de nieuwe normen van stikstofdioxide en fijnstof zal halen, wordt in Nederland berekend met het CIMLK-rekeninstrument. De berekening van dat instrument is zo goed als de gegevens die wegbeheerders aanleveren. Hoe goed gaat die aanlevering eigenlijk? We hebben de invoer van alle 358 wegbeheerders voor rekenjaar 2030 geanalyseerd.


Wie levert aan CIMLK?

Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten en waterschappen kunnen elk voorjaar hun gegevens aanleveren aan het CIMLK. Voor wie dat niet doet, worden de gegevens van de vorige ronde gewoon doorgekopieerd, zonder aanpassingen. Ook de prognose voor 2030 blijft dan staan zoals hij ooit is ingevuld. Zo blijven er gegevens in CIMLK staan die al jaren niemand meer heeft bekeken.

Onderstaande visualisatie toont hoe compleet en actueel de gegevens zijn van alle wegbeheerders in Nederland. Elk vierkantje is één wegbeheerder. Op basis van onze eigen verkeerskaart hebben we geschat hoeveel procent van de voertuigkilometers per wegbeheerder in CIMLK staan. Het blokje rechtsboven zegt bijvoorbeeld: in de monitoringsronde van 2025 en 2026 zijn er 83 wegbeheerders geweest waarvan de wegen in het CIMLK meer dan 75% van de totale voertuigkilometers representeren. Later meer over die voertuigkilometers, maar eerst gaan we in op hoe actueel de gegevens zijn in CIMLK.

Blokjesgrafiek: alle 358 wegbeheerders, ingedeeld naar wanneer hun verkeer in CIMLK voor het laatst is bijgewerkt en welk deel van hun voertuigkilometers in CIMLK staat.

Bijna de helft van de wegbeheerders (168 van de 358) heeft het verkeer in de laatste twee rondes bijgewerkt. Dat past bij de afspraak in het Schone Lucht Akkoord om minstens eens per twee jaar mee te doen. Maar bij één op de vijf wegbeheerders (75) is het verkeer voor het laatst in 2017 of eerder echt bepaald; sindsdien is het elk jaar ongewijzigd doorgeschoven. Een deel daarvan stamt zelfs nog uit 2010. Daarnaast staan 76 wegbeheerders helemaal niet in CIMLK, voor het overgrote deel kleinere gemeenten.

Ruwweg de helft (53%) van de wegbeheerders heeft dus geen of verouderde gegevens in het CIMLK staan. Opvallend is dat hier ook 41 gemeenten bij zitten die aangesloten zijn bij het Schone Lucht Akkoord.

Hoeveel van het wegennet zit in CIMLK?

Een wegbeheerder levert niet zijn hele wegennet aan, maar een selectie van wegen. Er is niet voorgeschreven welke wegen je wel en niet moet aanleveren. Hoeveel van het verkeer valt daarbinnen? Dat hebben we bepaald met onze eigen verkeerskaart voor 2030, die alle wegen in Nederland dekt. Onze kaart hebben we gematcht aan de wegen die in CIMLK staan; zo kunnen we bepalen welke wegen er ontbreken. Van al die ontbrekende wegen hebben we onze eigen schatting genomen van de verkeersintensiteit.

Bij Rijkswaterstaat en de provincies zit vrijwel al het verkeer in CIMLK, 95 tot 100%. Bij gemeenten is dat anders. Van alle voertuigkilometers op gemeentelijke wegen valt ongeveer de helft (52%) op een weg die in CIMLK staat. Op de drukke gemeentewegen, met meer dan 2.000 voertuigen per dag, is dat twee derde; één derde ontbreekt dus nog. Een weg met 2.000 voertuigen per dag kan 1-4 µg/m³ aan NO2 opleveren voor de bewoners langs zo’n weg.

We hebben het effect van al deze ontbrekende wegen doorgerekend. Door heel Nederland zijn er honderden locaties waar de normen in 2030 overschreden zullen worden, maar die nu niet in beeld zijn, omdat de wegen niet in CIMLK staan.

Wat moet je eigenlijk invullen?

Een aanlevering begint uiteraard met een wegennetwerk met daarop gegevens over het aantal voertuigen dat op een gemiddelde dag passeert (inclusief weekenden). Maar er komt veel meer bij kijken. Voor elk stukje weg moet je een reeks velden invullen. Het is belangrijk om te weten dat er niet één maar eigenlijk twéé rekenmodellen in het CIMLK zitten: SRM1 en SRM2. Het eerste model is gebouwd voor het berekenen van de lokale piek in luchtvervuiling rondom een weg in de stad, waarbij de voertuigen langzamer rijden en de vervuiling meer lokaal blijft hangen. De tweede is gebouwd voor buitenwegen en snelwegen, waarvan de voertuigen sneller rijden en de luchtvervuiling meer rondwaait. Allereerst moet je als wegbeheerder zélf de keuze maken welke weg je door welk model door laat rekenen.

Heb je dat eenmaal een keuze gemaakt tussen SRM1 en SRM2, dan moet je vervolgens op en rond de wegen extra gegevens invullen, die voor beide modellen anders zijn. Onderstaande illustratie geeft een overzicht.

Uitlegplaat met twee doorsneden: een stedelijke straat (SRM1) en een weg op een talud (SRM2), met genummerd welke velden je per wegdeel invult.

Een belangrijk gegeven: elk invulveld is relevant; de modellen vragen niet voor niets om deze invoer. Staat een straat erin zonder stagnatie, terwijl er een verkeerslicht staat, dan valt de berekening te laag uit. Staan de gebouwen dichter op elkaar dan is ingevuld, dan waait de straat minder goed door en is de concentratie hoger. En een geluidsscherm langs de snelweg houdt niet alleen geluid tegen, maar ook een deel van de luchtvervuiling.

Hoe compleet wordt alles ingevuld?

We hebben voor alle 283 wegbeheerders die in het CIMLK staan onderzocht of alle invulvelden die je hierboven ziet eigenlijk wel zijn ingevuld. Er zit in het CIMLK geen controle op wat je invult in elk van de invulvelden. Je kunt velden dus leeg laten, of overal dezelfde standaardwaarde invullen.

Onderstaande visualisatie toont de compleetheid van de invoer. Als een wegbeheerder voor een invulveld overal exact dezelfde waarde invult (bijvoorbeeld overal een stagnatiefactor van 0, of alle bebouwingstypes hetzelfde), terwijl uit onze data blijkt dat er wel variatie zou moeten zijn, dan hebben we dat ook rood gemarkeerd.

Matrix met één regel per wegbeheerder en één kolom per invulveld: blauw is ingevuld, rood is niet ingevuld, grijs is niet van toepassing.
Compleetheid van de invulvelden in CIMLK 2030, per wegbeheerder. 19 wegbeheerders met minder dan 30 wegvakken zijn weggelaten.

De intensiteit wordt vrijwel altijd ingevuld (al zijn er 3 wegbeheerders die zelfs hiervoor bijna overal dezelfde waarde hebben staan). Ook het snelheidstype, het bebouwingstype en de bomenfactor zijn bij de meeste wegbeheerders ingevuld. Bij andere velden ligt dat anders. Bij 61% van de wegbeheerders staat de busintensiteit overal onterecht op nul, en bij ruim een vijfde ontbreekt de stagnatie terwijl snelheidsdata wel vertragingen laten zien. Bij de wegen die met SRM2 worden berekend, zijn de hoogte van de weg en het talud bij ruim 40% niet ingevuld, en schermen en wallen ontbreken bij bijna 40%, terwijl wij daar wel schermen of wallen hebben gezien in de data.

Gewichtsklassen of lengteklassen?

Een opvallende fout zit in de verdeling van het verkeer. De SRM1- en SRM2-rekenmodellen rekenen met emissiecijfers per voertuigklasse, ingedeeld naar licht, middelzwaar en zwaar verkeer. TNO bepaalt jaarlijks voor elk van deze klassen de gemiddelde emissies. De indeling is (grofweg) gebaseerd op het gewicht van de voertuigen; hoe zwaarder het voertuig, hoe hoger de emissies. Veel gemeenten gebruiken tellingen van lussen in het wegdek, en die meten de lengte van een voertuig, niet het gewicht. Een grote bestelbus is lang genoeg om hierbij in de middelste lengteklasse te vallen, maar stoot veel minder uit dan een vrachtwagen in diezelfde lengteklasse. Bestelbussen tellen in de SRM-modellen als een licht voertuig. Wie lengteklassen invult als gewichtsklassen, rekent dus vooral te veel middelzwaar verkeer (en ook een beetje fout in de lichte en zware klasse).

Een verkeerd gebruik van voertuigklassen is terug te zien in de verhouding tussen middelzwaar en zwaar verkeer. Bij een juiste indeling zijn er normaliter minder middelzware dan zware voertuigen. Bij een indeling op lengte zijn er juist meer ‘middelzware’ (of eigenlijk dus middellange) voertuigen dan zware (lange). Bij ongeveer 70% van de wegbeheerders wijst die verhouding dat zij gebruik hebben gemaakt van een indeling gebaseerd op lengte.

Het effect is best significant en hangt uiteraard af van hoe druk de weg is. Op de drukkere wegen in de stad, met zo’n 10.000 voertuigen per dag, kom je met lengteklassen al gauw ongeveer 1 µg/m³ stikstofdioxide te hoog uit.

Wat betekent dit voor u?

Fouten in de invoer wijzen niet allemaal dezelfde kant op. Als je lengteklassen gebruikt in plaats van gewichtsklassen, dan geeft dat een overschatting; maar ontbreken er bussen, stagnatie of wegen, dan geeft dat juist weer een onderschatting. En een niet of verkeerd ingevulde bomenfactor, bebouwingstype of taludsoort kan zowel een over- als onderschatting geven. U kunt er dus niet van uitgaan dat een incomplete invoer in CIMLK aan de veilige kant zit.

Precies deze punten neemt brengt onze risicoscan in kaart. Die is gebouwd om voor uw gemeente inzichtelijk te maken waar u staat: hoeveel van uw verkeer in CIMLK zit, hoe oud de gegevens zijn, welke invulvelden niet overeenstemmen met de data en wat dat betekent voor de concentraties op de woningen in uw gemeente in 2030.

  • Wilt u weten waar uw gemeente staat? Vraag de gratis risicoscan aan.
  • Wilt u ontzorgd worden in de CIMLK-aanlevering? Dan zorgen wij dat alles zo compleet en goed mogelijk is ingevuld. Lees meer over onze CIMLK-ontzorging.

Bronnen

Klaar om je verkeersanalyses een boost te geven?

Neem dan direct contact met ons op!