Skip to content

Hoe schoon is de Nederlandse lucht?

De lucht in Nederland is de afgelopen dertig jaar veel schoner geworden. Toch hoort Nederland voor stikstofdioxide nog bij de vuilere landen van Europa en haalt geen enkel meetpunt de advieswaarde van de WHO voor fijnstof. Waar staat Nederland precies?


Nederland in Europa

Hoeveel luchtvervuiling de gemiddelde inwoner binnenkrijgt, berekent het Europees Milieuagentschap (EEA) elk jaar voor alle lidstaten. Het combineert daarvoor metingen met een model en weegt de uitkomst naar waar mensen wonen.

Staafdiagram: gemiddelde blootstelling aan stikstofdioxide per inwoner in de 27 EU-landen in 2023. Nederland staat op plaats 7 met 13,5 µg/m³.
Gemiddelde blootstelling aan stikstofdioxide per inwoner, per EU-land (2023). Bron: EEA / ETC HE 2025/5.

Voor stikstofdioxide staat Nederland op de zevende plaats van de 27 EU-landen, met een gemiddelde blootstelling van 13,5 µg/m³. Alleen Cyprus, Griekenland, Italië, Spanje, Roemenië en Bulgarije zitten hoger. Dat past bij een dichtbevolkt land met veel verkeer, scheepvaart en industrie. Voor fijnstof doet Nederland het beter: bij de fijnste fractie (PM₂,₅) plaats 18 van 27, met 8,2 µg/m³, en bij grover fijnstof (PM₁₀) plaats 16, met 15,3 µg/m³. Beide liggen onder het Europese gemiddelde.

Staafdiagram: gemiddelde blootstelling aan fijnstof PM2,5 per inwoner in de 27 EU-landen in 2023. Nederland staat op plaats 18 met 8,2 µg/m³.
Blootstelling aan PM₂,₅ per inwoner (2023). Bron: EEA / ETC HE 2025/5.
Staafdiagram: gemiddelde blootstelling aan fijnstof PM10 per inwoner in de 27 EU-landen in 2023. Nederland staat op plaats 16 met 15,3 µg/m³.
Blootstelling aan PM₁₀ per inwoner (2023). Bron: EEA / ETC HE 2025/5.

Bovenstaande cijfers zijn modelberekeningen over het hele land, in kilometerblokken en gewogen naar de bevolking. Kijk je naar meetstations, dan is het beeld ongeveer hetzelfde. Op de 76 Nederlandse meetpunten voor stikstofdioxide lag het middelste jaargemiddelde in 2025 op 15,4 µg/m³, iets hoger dan de modelberekening over alle inwoners laat zien (die 76 stations zijn natuurlijk ook niet representatief voor heel Nederland). Hiermee staan onze meetstations op de tiende plaats in de EU. Voor fijnstof staan de Nederlandse meetstations ook hier in de middenmoot: plaats 14 voor PM₂,₅ (mediaan 9,4 µg/m³) en plaats 16 voor PM₁₀ (16,8 µg/m³).

StikstofdioxideFijnstof PM₂,₅Fijnstof PM₁₀
8. Italië – 16,012. Letland – 10,214. Letland – 17,2
9. Kroatië – 15,513. Oostenrijk – 10,015. Spanje – 17,2
10. Nederland – 15,414. Nederland – 9,416. Nederland – 16,8
11. Slovenië – 15,015. België – 9,417. Portugal – 16,3
12. Malta – 14,916. Duitsland – 9,118. Litouwen – 16,2
Plaats in de EU (1 = hoogste) en middelste jaargemiddelde (mediaan) op alle meetstations in 2025, in µg/m³, met de landen direct boven en onder Nederland. Bron: EEA, gevalideerde jaarstatistieken; stations met een datadekking van minstens 75%.

Gezondheidsschade

Luchtvervuiling is schadelijk voor de gezondheid van mensen. Hoe hoger de concentraties stikstofdioxide en fijnstof, hoe groter die gezondheidsschade is. Eén manier om hieraan te rekenen is met de extra sterftekans. Uit statistisch onderzoek is vrij betrouwbaar vastgesteld hoeveel de sterftekans stijgt bij welke concentraties van luchtvervuiling. Als we de EEA-cijfers van hierboven nemen (13,5 µg/m³ stikstofdioxide en 8,2 µg/m³ PM₂,₅) uit 2023, dan komen we op de volgende impact op gezondheid:

  • Wie zijn hele leven aan deze luchtvervuiling blootstaat, leeft gemiddeld zo’n negen à tien maanden korter.
  • Eén jaar van deze luchtvervuiling kost samen zo’n 170.000 levensjaren: gemiddeld 3,4 dagen per inwoner.
  • Omgerekend zijn dat zo’n 15.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar. Dit zijn mensen die eerder overlijden dan zonder deze luchtvervuiling.

Bovenstaande verschillen zijn berekend ten opzichte van een 100% schone lucht, zoals de GGD’en en de WHO dat ook doen. Het RIVM rekent met een ondergrens van een paar microgram van stikstofdioxide en fijnstof die grotendeels uit natuurlijke bronnen komen en niet door beleid te beïnvloeden zijn; als je daarmee rekent, komen de getallen ongeveer een derde lager uit.

Er is ook goed nieuws. Als al het geplande beleid wordt uitgevoerd, neemt de gezondheidsschade door Nederlandse bronnen richting 2030 volgens het RIVM met ongeveer 55% af ten opzichte van 2016. Maar het doel dat in het Schone Lucht Akkoord voor verkeer is afgesproken, 70% minder gezondheidsschade door verkeer, wordt volgens het RIVM niet gehaald: het komt uit op 49 à 55%.

Nog een lange weg te gaan

Sinds begin jaren negentig is de concentratie stikstofdioxide langs drukke wegen in Nederland meer dan gehalveerd: van gemiddeld 49 naar 20 µg/m³ in 2025. Vanaf 2030 geldt die 20 µg/m³ ook als nieuwe norm in de hele EU. Volgens de prognoses van de jaarlijkse monitoring (CIMLK) wordt deze nieuwe norm in 2030 op honderden plekken in Nederland overschreden, en daar horen verplichtingen bij. Wat dat voor gemeenten betekent, leest u in ons artikel Nieuwe EU-normen voor luchtkwaliteit: 2030 begint nu. De concentraties zullen dus nog verder moeten dalen, en dat zal niet vanzelf gaan. In 2025 lagen bijvoorbeeld de landelijk gemiddelde concentraties voor stikstofdioxide hoger dan in 2024, en ook fijnstof steeg weer licht.

Waar komt de luchtvervuiling in Nederland vandaan?

Stikstofdioxide is vooral een Nederlands, en lokaal, probleem. Ongeveer driekwart komt uit Nederlandse bronnen:

  • wegverkeer 29%;
  • mobiele werktuigen (bouw- en landbouwmachines, heftrucks) 14%;
  • scheepvaart 13%;
  • landbouw 7%.

De rest van de stikstofdioxide komt uit het buitenland, vooral uit België en Duitsland (elk zo’n 8%), en een klein deel van de scheepvaart op de Noordzee. Langs drukke straten is het aandeel van het verkeer nog veel groter. Lokale maatregelen werken hier dus.

Fijnstof komt voor ongeveer de helft uit het buitenland, volgens het RIVM vooral uit Duitsland, België en Frankrijk. Bijna een derde komt uit Nederlandse bronnen; daarvan zijn huishoudens, met name houtstook, de grootste. De rest is zeezout en fijnstof dat pas in de lucht ontstaat. Lokale verkeersmaatregelen helpen bij fijnstof dus maar beperkt.

Wat betekent dit voor u?

Nederland staat er beter voor dan dertig jaar geleden, maar de nieuwe EU-normen komen dichtbij. Vooral stikstofdioxide langs drukke straten kan problemen geven. Juist daar heeft een gemeente zelf invloed. En juist daar maakt het uit of de berekening klopt.

  • Wilt u weten waar uw gemeente of regio kwetsbaar is? Vraag de gratis risicoscan aan.
  • Wilt u ontzorgd worden in de CIMLK-aanlevering? Lees meer over onze CIMLK-ontzorging.
  • Wilt u zien wat de luchtkwaliteit betekent voor de inwoners en waar de vervuiling vandaan komt? Bekijk ons milieudashboard.

Bronnen

Klaar om je verkeersanalyses een boost te geven?

Neem dan direct contact met ons op!