Skip to content

Hoe (on)zeker zijn de CIMLK-cijfers voor 2030?

Vandaag deel 5 in onze serie over de nieuwe luchtkwaliteitsnormen van 2030.

‘Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft’, zei de natuurkundige Niels Bohr ooit. Toch ben je als gemeente of provincie aangewezen op de voorspellingen om in te schatten of er in 2030 woningen zullen zijn waar de nieuwe EU-normen worden overschreden. Hoe zeker kun je zijn van de waarden die in CIMLK staan voor 2030? In dit deel gaan we een beetje nerden: we laten zien welke onzekerheden er allemaal zijn, hoe je die bij elkaar optelt en hoe je daarmee voor een gemeente de kans op een overschrijding uitrekent.


Hoe de concentratie bij een woning wordt berekend

Om te weten hoeveel inwoners op een plek wonen waar de normen worden overschreden, kun je met de rekenmodellen van CIMLK heel precieze berekeningen maken van de concentraties op één specifiek punt, tot ver achter de komma. In het CIMLK-programma worden die berekeningen gedaan op rekenpunten 10m langs de weg, maar dezelfde rekenmethode kun je ook gebruiken om op de gevel van een woning de concentraties te berekenen (waar de luchtvervuiling via het raam naar binnen kan waaien).

De concentratie bij een gevel wordt in twee delen berekend. Het eerste deel zijn de zogenaamde ‘achtergrondconcentraties’: alles wat er aan luchtvervuiling vanuit de wijde omgeving rond waait uit allerlei bronnen, zoals verkeer van ver weg, scheepvaart, landbouw, industrie en het buitenland. Het RIVM berekent die elk jaar per vierkante kilometer voor heel Nederland met het ‘OPS’ model. Het tweede deel is de piek van de wegen in de buurt. Snelwegen en andere wegen in open gebied (SRM2-wegen) dragen tot 5km bij, je eigen straat (SRM1-wegen) maar tot maximaal 60m. Die lokale verkeerspiek wordt in CIMLK uitgerekend met de gegevens die wegbeheerders aanleveren.

Illustratie: bronnen in binnen- en buitenland, een snelweg en een straat blazen elk hun eigen bijdrage naar een woning; rechts een staaf met de opbouw van de stikstofdioxide op de gevel.
De opbouw van stikstofdioxide en fijnstof op de gevel: de achtergrond uit het OPS-model van het RIVM plus de bijdrage van de snelwegen en andere wegen in open gebied (SRM2) en van de eigen straat (SRM1).

Onzekerheid van de uitkomst

Voor de concentratieberekening worden dus drie modellen gebruikt: OPS, SRM1 en SRM2. De uitkomst is per rekenpunt of per gevel een heel precies getal. Maar modellen zijn versimpelingen van de werkelijkheid. Daarom klopt enkele modeluitkomst altijd precies. De onzekerheden rondom de drie modellen die hier gebruikt worden, blijken behoorlijk groot te zijn. Dit betekent dat wat er in CIMLK staat, helemaal niet zo zeker is.

We hebben hieronder alle bronnen van onzekerheid op een rij gezet, en per bron bepaald hoeveel de prognose voor 2030 daardoor wordt beïnvloed. De manier om de onzekerheid uit te drukken in een getal is met één standaardafwijking.

Weet je nog, de normaalverdeling?

De normaalverdeling volgt de bekende klokvorm, met de meeste uitkomsten rond het midden en een steeds kleinere kans naarmate je verder van het midden af zit. Hoe breed die klok is, geef je aan met de standaardafwijking. Als we hieronder zeggen dat een bron een standaardafwijking van 15% heeft, betekent dat: met 68% zekerheid zit de werkelijkheid binnen 15% van de berekening, en met 95% zekerheid binnen 30%.

Normale verdeling rond een berekende 23 µg/m³ stikstofdioxide met een standaardafwijking van 15%: 68% kans tussen 19,6 en 26,4, 95% kans tussen 16,1 en 29,9.
OnzekerheidStandaardafwijking
OPS verspreidingsmodel15%
OPS voor de toekomst11%
Het weer4%
Het verkeer19 à 25%
De uitstoot per voertuig22%

De getallen gelden voor stikstofdioxide; voor fijnstof liggen ze iets anders.

OPS verspreidingsmodel

Het RIVM berekent de achtergrondconcentraties elk jaar met het OPS-model (Operationele Prioritaire Stoffen). Dat model begint bij de uitstoot. Voor Nederland staat in de Emissieregistratie per bron vastgelegd hoeveel die uitstoot, van snelwegen en schepen tot stallen en fabrieken. Voor het buitenland komen de cijfers uit Europese ramingen. Daarna rekent OPS uit hoe die uitstoot zich over Nederland verspreidt: waar de wind het naartoe blaast, hoeveel er met de regen uitspoelt en welke chemische reacties de stoffen onderweg ondergaan. Zo reageert stikstofmonoxide (NO) in de lucht met ozon tot de voor de mens schadelijke stikstofdioxide (NO₂).

In dit model zitten dus meerdere onzekerheden: hoeveel elke bron precies uitstoot is onzeker, en hoe die uitstoot zich daarna door de lucht verspreidt en in de lucht nog reageert tot andere stoffen is ook onzeker. Deze onzekerheid is door RIVM in kaart gebracht voor de situatie wanneer we een reconstructie maken van afgelopen jaar. Je kunt dan namelijk de uitkomsten van OPS naast metingen van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit leggen. Daarmee kun je de modeluitkomsten corrigeren, maar je kunt die verschillen ook gebruiken om de onzekerheid te berekenen. Het RIVM heeft becijferd dat de onzekerheid die ná die correctie overblijft een standaardafwijking van 15% heeft.1

OPS prognose

Modelcorrectie. Voor een jaar dat achter ons ligt, kan het RIVM de OPS-berekening corrigeren met de metingen van dat jaar. Voor 2030 kan dat natuurlijk niet: die metingen zijn er nog niet. Het RIVM stelt de prognose daarom bij met het gemiddelde verschil tussen model en metingen over de afgelopen vijf jaar, maar dat geeft een extra onzekerheid. Die hebben we in kaart gebracht met behulp van de GCN-rapportages2 van 2021 tot en met 2026. Je kunt in die rapportages zien hoeveel een individueel jaar afwijkt van zo’n vijfjarig gemiddelde. Voor PM10 zaten de losse jaren tussen 2,6% en 9,8% naast het vijfjaarsgemiddelde, voor PM2,5 tussen 2,2% en 13,2%. Voor stikstofdioxide staat pas sinds 2025 een bijstelling per jaar in het rapport; die twee vergelijkingen kwamen uit op 9% en 14%. Maak je van deze veertien getallen een normaalverdeling, dan kom je op een standaardafwijking van ongeveer 8%. Deze jaren lagen steeds één tot drie jaar na de vijfjaarsperiode. 2030 ligt nu nog verder weg, dus rekenen we iets ruimer, met 10%.

De uitstoot in Nederland in 2030. OPS rekent met prognoses van de uitstoot, die onzekerder zijn dan wanneer we rekenen met de gerapporteerde uitstoot van het afgelopen jaar. Het PBL heeft becijferd hoe onzeker de uitstoot is van alle nationale bronnen in 2030, die voor stikstofdioxide verantwoordelijk zijn voor 65% van de concentraties. Omgerekend geeft deze onzekerheid een standaardafwijking van ongeveer 3%.1, 3

De uitstoot in het buitenland in 2030. Zo’n 27% van de stikstofdioxide boven Nederland komt uit het buitenland. Het RIVM gebruikt daarvoor de ramingen van het Oostenrijkse instituut IIASA, maar daar hoort geen bandbreedte bij. Wel kun je zien hoeveel die ramingen schuiven. Tussen eerdere GCN-edities en die van 2025 is de uitstoot van stikstofoxiden in 2030 per buurland bijgesteld van 28% lager (België) tot 17% hoger (Frankrijk). En toen IIASA terugkeek op zijn eigen raming voor 2010, bleek de werkelijke uitstoot van stikstofoxiden in de oude EU-lidstaten 7% hoger te liggen. We nemen daarom aan dat de buitenlandse uitstoot typisch 12,5% mis zit. Op 27% van de concentratie geeft dat voor Nederland een standaardafwijking van 3%.1, 4

Samen. De overige 8% (100% − 65% − 27%), vooral de zeescheepvaart op de Noordzee, heeft geen eigen raming met een bandbreedte. We nemen aan dat die uitstoot net zo onzeker is als die van het buitenland. Alles bij elkaar opgeteld komen we voor de prognoses van OPS op een standaardafwijking van 11% (let op: onzekerheden tel je niet zomaar op; hoe dat werkt, leggen we verderop uit).

Het weer

De prognose rekent voor 2030 met het langjarig gemiddelde weer. Een jaar met weinig wind en weinig regen geeft hogere concentraties. Het effect van variaties in het weer hebben we zelf met OPS in kaart gebracht, door dezelfde uitstoot door te rekenen met tien verschillende weerjaren tussen 2014 en 2023, voor ruim 1.300 kilometervakken verspreid over het land. Voor stikstofoxiden wijkt één jaar typisch 3,8% af van het gemiddelde, met als uitschieters 2023 (veel wind en regen, 6% lager) en 2016 (weinig wind en regen, 5% hoger). Voor fijnstof is het effect van het weer ongeveer twee keer zo groot als voor stikstofdioxide.5

Het verkeer

De verkeersintensiteit. De SRM1 en SRM2 berekeningen beginnen bij hoeveel verkeer op elk wegvak rijdt. Dat wordt maar op een beperkt aantal plekken echt geteld; voor de rest van het wegennet komt het getal uit een verkeersmodel. Net als bij OPS zit daar een eigen onzekerheid in: hoe nauwkeurig kun je de intensiteit op één bepaalde plek eigenlijk weten?

In CIMLK staan cijfers uit verschillende modellen. Voor zo’n 50 gemeenten en provincies heeft Fileradar de gegevens aangeleverd. De intensiteiten van de andere wegbeheerders komen uit verkeersmodellen van andere bureaus. We hebben voor beide soorten modellen de onzekerheid in kaart gebracht.

  • Onze eigen verkeerskaart hebben we getoetst met tellingen die we bij het maken van de kaart hebben achtergehouden. Bij 73% van die telpunten zit onze kaart binnen 10% van de telling, bij 93% binnen 25% en bij 98% binnen 50%.
  • Voor de modellen van andere bureaus hebben we de intensiteiten die in CIMLK staan vergeleken met permanente telpunten die het hele jaar hebben geteld. Op gemeentelijke wegen zaten de CIMLK-waarden bij ongeveer 40% van de telpunten binnen 10% van de telling, bij 77% binnen 25% en bij 90% binnen 50%. Gemiddeld presteren de modellen van anderen daarmee minder goed dan onze verkeerskaart. Op provinciale wegen gaat het beter: 83%, 92% en 96%; daar zijn veel meer telpunten, die blijkbaar ook goed worden gebruikt.

Met een statistische fit hebben we de standaardafwijkingen gezocht die het best past bij deze cijfers. Voor Fileradars verkeerskaart komt dat uit op een standaardafwijking van 12%, voor de gemeentelijke wegen uit andere modellen op 20%. Provinciale wegen uit andere modellen zitten met 12% op hetzelfde niveau als onze cijfers.6

De groei tot 2030. Bovenstaande cijfers gingen over hoe goed verkeersmodellen de intensiteit van afgelopen jaar konden reconstrueren. Voor 2030 moet ook nog worden ingeschat hoe het verkeer zich ten opzichte van nu zal gaan ontwikkelen. Hoe goed zulke prognoses gemiddeld zijn, kun je nagaan, want de prognoses van elke monitoringsronde van NSL en CIMLK zijn bewaard. Per wegvak hebben we de prognose uit een oudere ronde vergeleken met wat een latere ronde voor datzelfde jaar opgaf, voor 2015 en voor 2025, steeds voor 120.000 tot 190.000 wegvakken. Daaruit kun je opmaken hoe goed de modellen de groei (of krimp) konden voorspellen. Vijf jaar vooruit zat de prognose per weg er typisch 11 à 16% ernaast: op gemeentelijke wegen meer, op rijkswegen minder. Opvallend is dat de prognoses in het verleden nooit te laag uitvielen; die van 2010 voor 2015 lagen gemiddeld zelfs 15% te hoog. Samen komen we voor verkeersprognose op een standaardafwijking van 15%. Fileradar levert sinds 2024 pas intensiteiten voor CIMLK; voor onze eigen modellen kunnen we dus nog geen cijfers geven over hoe goed de prognoses zijn. We gaan daarom uit van dezelfde standaardafwijking op onze eigen prognoses.7

Alles samen. De reconstructie van de intensiteit (12 of 20%) en de groei tot 2030 (15%) geven samen een standaardafwijking van 19% waar de verkeerskaart van Fileradar is gebruikt en 25% waar een ander model is gebruikt.

De uitstoot per voertuig

Hoeveel een auto, bestelbus of vrachtwagen in 2030 per kilometer gemiddeld uit zal stoten, staat in de emissiefactoren van TNO. Die worden elk jaar opnieuw vastgesteld. TNO noemt die emissiefactoren zelf inherent onzeker: voertuigen verschillen onderling, rijgedrag en verkeerssituaties lopen uiteen, en voertuigen gaan met de jaren meer uitstoten door veroudering, slecht onderhoud en manipulatie. De Emissieregistratie noemt voor de NOx-factoren van afgelopen jaar een onzekerheid van 20%, waarschijnlijk met 95% zekerheid. Dat komt neer op een standaardafwijking van ongeveer 10%. Voor een prognose bestaat zo’n getal niet, maar die 10% is in ieder geval een ondergrens.8, 9

Al sinds 2010 zijn er prognoses van TNO over de emissiefactoren van voertuigen voor 2030. Onderstaande grafiek laat zien dat die factoren vaak zijn bijgesteld.

Drie grafieken: de NOx-emissiefactor voor 2030 van licht, middelzwaar en zwaar verkeer, zoals elke TNO-jaargang van 2011 tot 2026 die gaf, voor stad, buitenweg en snelweg.
NOx-emissiefactor 2030 per TNO-jaargang (2011-2026).

In de grafiek springen drie dingen eruit. In 2014 gaat de factor voor middelzwaar en zwaar verkeer met meer dan de helft omlaag: de eerste metingen aan de nieuwe Euro VI-vrachtwagens waren erg schoon. In 2019 gaat hij weer omhoog: op de weg bleken die vrachtwagens in de stad veel meer uit te stoten dan op de testbank (het dieselschandaal). En in 2024 piekt zwaar verkeer eenmalig, omdat TNO toen voor het eerst veroudering, slecht onderhoud en manipulatie meenam. Een jaar later ging de factor weer hard omlaag door snellere elektrificatie en de nieuwe Euro 7-norm.10, 11, 12

Om te bepalen hoe onzeker de factoren voor 2030 zijn, kunnen we nagaan hoe ver prognoses voor eerdere jaren ernaast zaten. De schattingen voor 2025, gemaakt drie tot zes jaar van tevoren, zaten er per voertuigsoort en wegtype 16 tot 30% naast. Daaruit volgt een standaardafwijking van zo’n 22%. De periode rond het dieselschandaal, toen de schattingen voor 2020 zo’n 40% te laag bleken, laten we buiten beschouwing.

Hoe je onzekerheden bij elkaar optelt

Je zou kunnen denken: tel al die percentages op en je hebt de totale onzekerheid. Zo werkt het niet, om twee redenen.

De eerste reden is een wiskundige: je kunt standaardafwijkingen niet gewoon optellen. Ze zijn onafhankelijk van elkaar: als de uitstoot per voertuig tegenvalt, zegt dat niets over of het weer mee- of tegenvalt. Bij onafhankelijke onzekerheden tel je de kwadraten van de standaardafwijkingen op, en neem je daar de wortel van. Twee onzekerheden van 3% en 4% geven samen dus geen 7%, maar √(3² + 4²) = 5%. Voor de achtergrondconcentraties (15%, 11% en 4%) komt dat uit op √(15² + 11² + 4²) ≈ 19%. Voor de SRM-berekening van de wegen (het verkeer 19 à 25% en de uitstoot per voertuig 22%) op 29 à 33%.

De tweede reden gaat om het invloedsgebied: het maakt uit of een fout overal in Nederland tegelijk optreedt of per plek verschilt.

  • Landelijk. Valt de uitstoot per voertuig tegen, dan geldt dat waarschijnlijk voor alle wegen in Nederland tegelijk. Hetzelfde geldt voor het weer en de modelcorrectie van OPS. Alle woningen schuiven dan samen omhoog of omlaag.
  • Per gebied. Zit de achtergrondkaart in een bepaalde regio te laag, dan geldt dat voor die hele kilometer en de kilometers eromheen. Maar op een andere plek in Nederland kan dat anders zijn.
  • Per straat. Is het verkeer op de ene straat verkeerd ingeschat, dan zegt dat weinig over de straat een paar kilometer verderop. Dat hebben we nagemeten: ongeveer 70% van de verkeersfout op een weg staat los van de fouten op wegen in de buurt; de overige 30% delen wegen binnen een paar kilometer met elkaar.

De kans op een overschrijding per gemeente

In CIMLK zelf komen in 2030 ruim 1.500 rekenpunten boven minstens één van de drie nieuwe normen voor stikstofdioxide en fijnstof. Wij rekenen niet op die rekenpunten, maar op de gevel van elk woongebouw. Met de invoer uit het CIMLK komen we zo op zo’n 11.000 gebouwen boven een norm, de meeste door PM2,5. In deel 3 lieten we zien dat op de gemeentelijke wegen ongeveer de helft van de voertuigkilometers ontbreekt in CIMLK. Vullen we die aan met onze eigen verkeerskaart, dan komen er bijna 500 gebouwen bij: samen ruim 11.400 gebouwen boven een norm, met ruim 35.000 bewoners.

Zoals we nu hebben gezien, zijn die cijfers allerminst zeker. Met de standaardafwijkingen van hierboven kunnen we voor iedere woning uitrekenen hoe groot de kans is dat die in 2030 boven minstens één van de normen uitkomt. Daarvoor rekenen we heel Nederland 1.000 keer door. Elke keer trekken we uit de verdelingen hierboven een mogelijke werkelijkheid: hoeveel het landelijk mee- of tegenvalt, en hoeveel elk gebied en elke straat afwijkt van het CIMLK-scenario. Elke run is zo een mogelijke uitkomst in 2030. Per run tellen we vervolgens hoeveel gebouwen er boven één van de drie normen komen.

Onderstaande grafiek laat het resultaat zien. Opvallend is te zien dat in de meeste scenario’s er veel meer gebouwen zijn die de norm overschrijden dan wat er nu uit CIMLK komt. In maar 15% van de scenario’s zijn het er minder dan 11.400. In het middelste scenario zijn het er zo’n 153.000, en in sommige scenario’s zijn het miljoenen gebouwen. De spreiding is groot, omdat de onzekerheid zo groot is, en omdat er heel veel gebouwen zijn die in de CIMLK-berekening vlak onder de norm liggen. Vooral de norm voor PM2,5 ligt zo dicht bij de achtergrond dat een landelijk iets ongunstiger jaar in één keer honderdduizenden gebouwen over de grens brengt.

Histogram van het aantal gebouwen boven een norm voor NO2, PM10 of PM2,5 in 1.000 scenario's voor 2030; de CIMLK-berekening van 11.404 ligt links, het middelste scenario op ongeveer 153.000.

Deze uitkomst is tegenintuïtief. Hoe kan het dat in de meeste scenario’s er veel meer woningen zijn die boven een norm uitkomen dan als je de onzekerheid weglaat? Dit komt omdat er veel meer woningen vlak onder de norm zitten dan vlak erboven. Er zijn bijvoorbeeld 2.000 gebouwen die boven de 20 µg/m³ NO2 liggen in CIMLK, maar er zijn er ruim 69.000 tussen 17 en 20. In elk scenario zakt een deel van die 2.000 woningen onder de 20, maar gaat ook een deel van die 69.000 erboven. En een deel van een grote groep is meer dan een deel van een kleine groep. Omdat er zoveel woningen net onder de norm zitten, zullen er in 2030 vrijwel zeker meer plekken boven de norm zijn dan de berekening laat zien. Alleen weet niemand vooraf welke.

Met die 1.000 scenario’s kunnen we ook per gemeente uitrekenen hoe groot de kans is dat er in 2030 ergens minstens één woning boven een norm uitkomt. Dat geeft een ander beeld dan de berekening zelf. Met de invoer van CIMLK zitten er in 63 gemeenten woningen boven een norm; als we ontbrekende wegen zelf toevoegen, zijn het er 71. Maar in minstens 146 gemeenten is de kans op een overschrijding groter dan 50%. In nog eens 162 gemeenten ligt de kans tussen 10 en 50%. Geen enkele gemeente zit onder de 1%.

Die kans is opgebouwd uit twee lagen. De onderste laag is fijnstof. Dat zit vooral in de achtergrondconcentraties en hangt af van hoe het landelijk of regionaal uitvalt: in een ongunstig jaar gaat de concentratie overal tegelijk omhoog. Dat geeft bijna elke gemeente een basiskans op een overschrijding van de fijnstofnormen, meestal ergens tussen de 1 en 50%. Daarbovenop komt in en rond de steden een lokale laag: stikstofdioxide langs drukke wegen. Waar woningen dicht bij zulke wegen staan, tilt dat de kans op een normoverschrijding in veel gemeenten boven de 50%. Op de kaart zie je die lagen terug: het hele land kleurt lichtblauw, in stedelijke gebieden is hij donker.

Kaart van Nederland met per gemeente de kans op een overschrijding van NO2, PM10 of PM2,5 in 2030; vrijwel geen gemeente zit onder 10%.

Wat betekent dit voor u?

Je zou kunnen denken: als CIMLK zo onzeker is, wat heb ik er dan aan? Toch is het een heel goed idee om wél mee te doen, om vier redenen:

  1. Een deel van de onzekerheid kunt u zelf (laten) verkleinen. Het weer van 2030 en de emissiefactoren van TNO liggen buiten uw invloed. Maar ontbrekende wegen, verouderde verkeerscijfers en een verkeerde indeling naar voertuigklasse kunt u wel oplossen. Onze risicoscan laat zien hoe het nu gesteld is in uw gemeente. Vervolgens kunt u via CIMLK-ontzorging zorgen dat de invoer in de rekenmodellen zo goed mogelijk is.
  2. Eind 2028 moet er een plan liggen. De nieuwe EU-richtlijn vraagt een routekaart voor plekken waar de nieuwe normen vóór 2030 worden overschreden, tenzij aantoonbaar is dat er in 2030 geen overschrijdingen zijn (zie deel 1 van deze serie). Over kansen zegt de richtlijn niets, maar met deze onzekerheden is die aantoonbaarheid niet eenvoudig. De kans is groot dat je als gemeente hier iets mee moet, en de kans is ook groot dat het kabinet naar gemeenten en provincies gaat wijzen bij het opstellen van de routekaarten. Begin daarom bij het op orde brengen van uw monitoring: zorg dat de gegevens in CIMLK kloppen. Met ons milieudashboard kunt u vervolgens laagdrempelig beginnen met het maken van een plan/routekaart.
  3. Er komen nog strengere normen aan. Na 2030 zullen de normen steeds strenger worden: de richtlijn wordt elke vijf jaar herzien en wil uiteindelijk naar de advieswaarden van de WHO, die momenteel voor stikstofdioxide en PM2,5 nog weer de helft zijn van de nieuwe normen. Volgens onze berekening woont in 2030 nog 99,8% van de Nederlanders boven minstens één advieswaarde van de WHO.
  4. Een plan loont altijd. Schonere lucht levert ook onder de norm gezondheidswinst op (zie deel 2 van deze serie). Elke microgram die je uit de lucht levert te halen, levert zelfs altijd ongeveer evenveel winst op. Dat betekent dat investeren in luchtkwaliteit altijd loont, boven of onder de normen!

In deel 5 kijken we naar de wegen die niet in CIMLK staan: welke ondergrens voor de intensiteit is nodig om geen overschrijdingen te missen?

Bronnen

  1. RIVM, Grootschalige concentratiekaarten Nederland, rapportage 2025 (rapport 2025-0034): tabel 5.1 voor de onzekerheid van de kaarten, tabel 4.2 tot en met 4.4 voor de herkomst van de stikstofdioxide, §3.2 voor de buitenlandse uitstoot.
  2. RIVM, GCN-rapportages 2021-2026: de bijstelling aan de metingen per jaar en voor de prognoses; eigen analyse van de verschillen.
  3. PBL, Emissieramingen luchtverontreinigende stoffen 2025: bandbreedte van de Nederlandse uitstoot in 2030.
  4. IIASA, Factors determining recent changes of emissions of air pollutants in Europe: terugblik op de raming voor 2010.
  5. Fileradar, eigen OPS-berekeningen met de weerjaren 2014-2023.
  6. Fileradar, eigen analyse: de intensiteiten in CIMLK (ronde 2024, verkeer van 2023) vergeleken met permanente telpunten, en onze verkeerskaart vergeleken met achtergehouden tellingen.
  7. Fileradar, eigen vergelijking van de verkeersprognoses in de NSL- en CIMLK-monitoringsrondes 2010-2026.
  8. RIVM, Methodology for the calculation of emissions from the transport sector (rapport 2025-0006): tabel 3C, onzekerheid van de emissiefactoren.
  9. TNO, Emissiefactoren wegverkeer 2025 (TNO 2025 R11310): bijstellingen van de emissiefactoren voor 2030.
  10. TNO 2014 R10641: de eerste metingen aan Euro VI-vrachtwagens en -bussen.
  11. TNO, Emissiefactoren wegverkeer, actualisatie 2019: hogere NOx-uitstoot van Euro VI-vrachtwagens in de stad.
  12. TNO 2024 R11049: veroudering van zware voertuigen en de koude start apart.

Klaar om je verkeersanalyses een boost te geven?

Neem dan direct contact met ons op!